Het Initiatieven Collectief werd vijf jaar geleden opgericht met één duidelijk doel: meer routes creëren voor leren en ontwikkelen. Dit lustrum werd op 25 november groots gevierd in nautische stijl. Hiervoor was Kanaal30 in Utrecht speciaal omgetoverd tot een inspirerende haven, de perfecte plek waar alle deelnemers konden aanmeren om hun ervaringen met elkaar te delen.

“Vijf jaar geleden had ik niet durven dromen dat we hier vandaag met zoveel prachtige initiatieven bij elkaar zouden zitten.” Met deze hoopvolle woorden opent dagvoorzitter Bart van Kessel de lustrumbijeenkomst van het Initiatieven Collectief in Kanaal30 in Utrecht. Namens alle ouders en kinderen spreekt hij zijn dank uit voor de onvermoeibare inzet van de aanwezigen. “Ons gezamenlijke doel is een hand uitreiken naar elk kind dat dreigt uit te vallen, met de boodschap: ‘je hoort erbij’. Zo voorkomen we dat het achterste wagonnetje losraakt en tot stilstand komt.”

Van frustratie naar actie Na het openingswoord geeft Bart het woord aan Marjet van Houten, onderzoeker en projectleider bij Movisie en betrokkene van het eerste uur bij het Initiatieven Collectief. Ooit schreef zij voor de ministeries van VWS en OCW een ‘fantastisch rapport’ waarin zij 45 prachtige initiatieven beschreef, maar die tot haar grote ergernis in een la verdween. “Dat was het moment dat ik samen met Bart een plan ben gaan smeden om dit op een andere manier aan te pakken. Geen rapporten maken, maar gewoon zelf aan de slag gaan! Dat mondde uit in wat toen nog een voorloper van het Initiatieven Collectief was.”

Persoonlijke motivatie Veel mensen die betrokken zijn bij een initiatief, hebben daarvoor ook een persoonlijke motivatie. Sas Boot is een van die ervaringsdeskundigen én oprichtster van Acato, een initiatief dat jongeren met een autismespectrumstoornis helpt bij het ontwikkelen en inzetten van hun talenten. Tijdens de lustrumbijeenkomst vertelt zij over haar autistische dochter Cato met wie zij samen zes maanden op reis ging. Tijdens die reis bezochten zij in ieder land instanties die zich bezighouden met de ontwikkeling van kinderen met autisme. Haar belangrijkste conclusie? Dat er in Europa vijftig jaar geleden veel mooie oplossingen waren voor kinderen met autisme, maar dat die zijn afgeremd door wet-en regelgeving. “Zonde”, vindt Sas. “Een daadwerkelijk inclusieve samenleving wordt uiteindelijk gedragen door de mensen zelf. Het zit immers van nature in ons om voor anderen te zorgen.” Naast de inzichten die Sas tijdens haar reis opdeed, gebeurde er nog iets opmerkelijks met Cato: doordat ze even uit ‘het systeem’ was gehaald, zette ze grote stappen.

Leerplicht en leerrecht “Het begint bij gesprekken van mens tot mens.” Die woorden komen van Corien van Starkenburg, bestuurslid van Ingrado, de landelijke beroepsvereniging voor professionals die zich bij gemeenten bezighouden met leerplicht en het Doorstroompunt. Voor haar is de tijd van ‘gij moet, gij zult’ definitief voorbij. De focus moet verschuiven: als samenleving moeten we de schouders eronder zetten om het leerrecht te verzilveren: het fundamentele recht van elk kind om zich te ontwikkelen en te ontplooien. Corien spreekt de hoop uit dat de initiatieven die nu ontstaan, straks zullen uitgroeien tot algemene voorzieningen waarvan ook het reguliere onderwijs veel kan leren. Zo’n omvangrijke beweging, zowel bottom-up als top-down, vraagt volgens haar om ‘gruwelijk veel geduld’. Maar, zo benadrukt ze, het is de  inspanning meer dan waard. “Uiteindelijk draait het allemaal om het beantwoorden van die ene vraag: wat gunnen we onze kinderen?”

Een rondje door de haven Na de inspirerende woorden van Marjet van Houten, Sas Boot en Corien van Starkenburg, neemt Bart van Kessel het stokje over. Hij roept de betrokkenen van het eerste uur op het podium om hen in het welverdiende zonnetje te zetten. Dit moment wordt gevolgd door een feestelijke proost en een smaakvol Indonesisch buffet. Vervolgens krijgen de deelnemers de gelegenheid om een ‘rondje door de haven’ te maken en kennis uit te wisselen met andere initiatieven. Een bijzonder detail is de aanwezigheid van twee jongeren die zelf ooit waren uitgevallen in het onderwijs. Zij zetten nu hun talenten in als kunstenaar en creëren gedurende de bijeenkomst twee prachtige schilderijen, live voor de ogen van de aanwezigen.

Pitbulterriërs en leiders met lef Na het diner, is de beurt aan Marjan Veenstra, een van de aanjagers van het Initiatieven Collectief en betrokken bij de organisatie van de feestelijke bijeenkomst. Marjan vertelt over de zeven reizen die gepland staan langs diverse initiatieven in het land en over het voornemen om cijfers in kaart te brengen om zo de impact van het Initiatieven Collectief meetbaar te maken. De afsluitende presentatie wordt verzorgd door Katrien Termeer, hoogleraar Bestuurskunde bij de WUR en kroonlid van de SER. Zij focust op het belang van small wins: kleine, betekenisvolle stappen, gedreven door ambitie. Kenmerken van deze aanpak zijn onder meer het introduceren van nieuwe praktijken en waarden, het bereiken van zichtbare resultaten en het teweegbrengen van technische en sociale veranderingen die barrières doorbreken en energie geven. Volgens Katrien Termeer zijn small wins de enige manier om dingen te veranderen, omdat ze diepgaander, sneller en concreter zijn, en ruimte bieden om te leren. Daarvoor is volgens haar een samenspel nodig tussen mensen die ergens hun tanden in durven te zetten, de pitbulterriërs, en leiders met lef.

Positieve vibe De lustrumbijeenkomst is een stap voorwaarts in de ambitie van het Initiatieven Collectief om beter zichtbaar en vindbaar te worden. Een positieve vibe is voelbaar, wat ook Bart van Kessel niet ontgaat. “Ik ben blij met de positieve sfeer,” vertelt hij enthousiast. “Hier wordt vooral in mogelijkheden gedacht, niet in onmogelijkheden. Door ons in te zetten voor meer routes voor leren en ontwikkelen, en de stappen die we daarin al hebben gezet, zijn we niet aan het experimenteren, maar aan het pionieren.”

Lyanneke Krauss