Een ogenschijnlijke tegenstrijdigheid

In het Initiatieven Collectief feuilleton delen initiatiefnemers hun kennis en verhalen en geven middels een vraag het stokje door. Deze week deel 6: Wanda Glebbeek en Elske van Kooten van Expertisecentrum Atalanta.

In deel 5 ‘Ontwikkelingsgerichte benadering’, stelde Jules Wijers eigenaar, van BijBiezonder de volgende vraag aan Atalanta:

“Hoe maak je de relatie, de verbondenheid (en daarmee vaak ook de afhankelijkheid) van ons kleiner (zonder de werkrelatie te schaden) en de autonomie van de jongere groter?”

Er is nog een interessante ‘ogenschijnlijke tegenstrijdigheid’ in ons werk:

We bouwen als begeleiders vanuit ons hart aan een relatie, aan vertrouwen, aan openheid om te durven delen. Maar ook vrij snel na de landingsfase laten we los, stappen we terug en zeggen we dat ze het zonder ons kunnen, mogen en zullen gaan doen. In de driehoek ‘relatie-autonomie-competentie’ glijdt de investering vanuit relatie in stappen naar autonomie en competentie. Als ze ervaren dat ze het zelf kunnen en als ze voldoende zelfvertrouwen hebben om eigen keuzes te maken, dan zijn we niet meer nodig. In de praktijk merken we dat doordat er zo mooi gebouwd is aan die relatie, het loslaten lastiger is. We willen graag eerder in het proces werk maken van ‘loslaten’, zodat een deelnemer vanuit zijn/haar autonomie zelf graag de volgende stap wil zetten.

Hoe maak je de relatie, de verbondenheid (en daarmee vaak ook de afhankelijkheid) van ons kleiner (zonder de werkrelatie te schaden) en de autonomie van de jongere groter? Deze vraag kregen wij vanuit Biezonder. Een mooie vraag en ons op het lijf geschreven. Juist omdat wij vooral werken vanuit echt menselijke nabijheid een punt waar wij heel bewust mee bezig zijn.

Het is haar eerste dag bij ons. Een nieuwe plek, weer wennen. Niet met een traject of direct een plan, maar met contact.

De eerste weken staan in het teken van landen, ruimte geven, spiegelen en een ritme vinden. Van veilig zijn zonder dat je alles hoeft te vertellen. We bouwen aan een brug, een brug die sterk genoeg is om overheen te lopen, en flexibel genoeg om ook weer los te laten.

We leren haar kennen, zij leert zichzelf opnieuw kennen. Waar liggen haar grenzen? Waar ligt haar kracht? Wanneer komt haar lach van binnenuit en niet omdat ze denkt dat het moet?

En dan, na een tijdje – soms eerder dan we denken, soms later dan we hoopten – ontstaat het moment waarop we haar eraan herinneren dat de brug niet het eindpunt is. Dat ze hem kan oversteken. Niet alleen omdat wij het zeggen, juist omdat zij het voelt.

De vraag raakt precies dit punt in ons werk

Hoe bouw je aan hechte relaties zonder dat verbondenheid omslaat in afhankelijkheid, en in plaats daarvan autonomie ondersteunt?

Actief loslaten – een bewuste keuze

Wij geloven: het begint bij onszelf.

Als hulpverleners is het van belang om het loslaten actief en bewust in te bouwen in het traject. Jongeren en ouders hebben het nodig om te horen dat ze het zelf kunnen, dat ze binnen hun netwerk steun kunnen vinden. Ze hebben tijd nodig om aan dat idee te wennen.

We richten ons op het versterken van veerkracht, zelfinzicht en de vaardigheid om om te gaan, te verdragen, met dat wat buiten je controle ligt. Jongeren leren stappen zetten in de richting van wat voor hen echt belangrijk is, en zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun keuzes.

Zelfkennis en weten hoe je hulp moet vragen — en wát je dan vraagt — zijn hierbij essentieel. In onze begeleiding leggen we daar veel nadruk op. En dat begint al vanaf de start: Ons doel is om iemand te helpen bij het terugwinnen/vinden van de controle/regie, niet om de verantwoordelijkheid over te nemen voor het probleem.

Oplossingsgerichte therapie en methodes ondersteunen dit proces. Je kunt hierbij denken aan methoden als provocatief werken, ACT, exposure therapie en/of schematherapie. Veelal integreren we delen van deze methodieken in onze aanpak. Ook lichaamsgericht werken is hierbij vaak meer dan ondersteunend. Jongeren leren hun signalen, grenzen en behoeften weer voelen. Ze bouwen vertrouwen op — in zichzelf, in hun lichaam, in het systeem om hen heen. Hun zenuwstelsel komt weer tot rust en ze durven zich opnieuw te verbinden, met anderen, met mogelijkheden, met toekomst.

Al deze zaken helpen om telkens terug te keren naar de kracht van de jongere zelf. Goed contact en empathie zijn belangrijk, maar ze mogen nooit het fundament worden van afhankelijkheid.

Systemisch werken – samen in beweging

We werken systemisch, omdat we geloven dat duurzame verandering alleen mogelijk is als ook de omgeving meebeweegt. Daarom werken we bij trajecten intensief samen met ouders, scholen en andere belangrijke mensen uit het netwerk. We kijken met hen naar wat helpend is, welke patronen kunnen worden doorbroken en welke veranderingen er nodig zijn om een jongere echt ruimte te geven om te groeien.

We merken dat ook zij soms opnieuw moeten leren om los te laten, om vertrouwen te hebben en de jongere weer als krachtig en competent te zien. Door het netwerk te versterken, versterken we ook de autonomie van de jongere zelf.

Tot slot: het zelfherstellend vermogen is altijd het uitgangspunt

Eigenlijk is het een inkoppertje: als het goed is, zijn we in therapie vanaf het begin bezig met het bewustmaken en stimuleren van het zelfherstellend vermogen.

De band die we opbouwen tijdens dit proces? Die blijft vaak — in hun herinnering, in hun verhaal, soms in een dankbare terugblik. En hoe bijzonder is het, dat wij hen heel even mogen aanraken in hun levenslijn. Heel even meelopen. Heel even een verschil maken.

Wij geven het stokje door aan het volgende initiatief Linawijs met deze vraag:

“Zijn er bepaalde situaties of kenmerken waarbij jullie aangeven dat begeleiding binnen Linawijs (nog) niet passend is? En hoe bepalen jullie waar de grenzen van jullie aanbod liggen?”

We kijken uit naar jullie verhaal.

Namens het team van Stichting Atalanta expertisecentrum hoogbegaafdheid.

Expertisecentrum Atalanta

Atalanta expertisecentrum is een organisatie voor kinderen en jongeren met een mogelijk (hoog)begaafdheidsprofiel en hun ouders. Wij zijn een betrokken en multidisciplinair team dat zich, middels een systemische aanpak, inzetten voor het welzijn en welbevinden van kinderen en jongeren van deze doelgroep. Wij richten ons vervolgens op een gezonde, doorlopende en positieve groei en ontwikkeling. Met als resultaat dat kinderen en jongeren weer in balans kunnen komen met zichzelf om tot volledige bloei te kunnen komen.

https://www.expertisecentrum-atalanta.nl

Initiatieven Collectief

In Nederland is een groeiend aantal initiatieven die zich inzet voor thuiszitters. Allemaal hebben ze één gemene deler: ze hebben passende routes ontwikkeld voor jongeren voor wie de ontwikkeling binnen onderwijs of zorg niet of onvoldoende plaatsvindt. In het Initiatieven Collectief bundelen we de krachten van deze initiatieven. Met als belangrijkste doel: voor iedere jongere een passende ontwikkelroute.

Het Initiatieven Collectief gelooft dat iedere jongere recht heeft op ontwikkeling en dat hier meerdere routes voor nodig zijn. Routes die er wél zijn, bottom-up in de praktijk ontwikkeld. Inmiddels hebben duizenden kinderen in de loop der jaren zo de weg teruggevonden naar een betekenisvol leven.